موضوع مطلب: لهجه محلی یا تاتی مردم الموت

 ( کلمات پایین منحصر به دستجرد نیست اما دستجردیها از بیشتر آنها استفاده میکنند) لهجه محلی یا تاتی مردم الموت بعد از لهجه های ایران باستان که از راه کتیبه های باستانی می توان شناخت و گذر از زبان پارتی ( پهلوی اشکانی ) ، پارسی میانه یا پهلوی ساسانی ، ختنی ، سعدی و خوارزمی لهجه های نو یا جدید ایرانی به نام فارسی حایگزین زبان های اشاره شده گردید که در قرن های اخیر متداول گشته است که خود شامل فارسی نو (آذری ) آسی ( استی ) ، پشتو ( پختو ) ، بلوچی و کردی می باشد . مردم الموت به لهجه محلی یا تاتی تکلم می کنند که از نظر ریشه کلمات بدون در نظر گرفتن لهجه بر اساس موقعیت جغرافیایی آثار قدمت و اصالت بیشتر و آمیختگی با زبان عربی و سایر زبان ها کمتر دیده می شود . با توجه به استیلای دیلمان قبل از اسلام و تا چند قرن پس از پیروزی انسان ممکن است زبان فعلی الموت ، زبان دیلم باشد . چرا بسياري از روستاهاي نزديك به هم تفاوت فاحش گويشي و لهجه اي دارند/ اهالی روستاهای لامان ، مدان ، هرانک ، کافر کش ، آوه و تعدادی از خانواده ها در شتر خان و سفید در به زبان ترکی تکلم می کنند. مراغی ها علاوه بر تاتی معمولی و فارسی یک لهجه خاصی میان خودشان صحبت می کنندکه با تاتی متداول کم و بیش فرق دارد

 لغت: رعد تلفظ : asman ghoreh معنی:  آسمان غُره وعده غذایی بین صبحانه و نهار ash sari   آش سری / دختر عمو anghozi   اَنقوزی / پسر عمو angholi   اَنقُلی / آن طور ochini   اُچینی / این جوری echin   اِچین / فلفل akhelat   اَخِلات/ سیاه پر رنگ ozgholot   اُذغُلوت/ غذایی از آرد گندم erdalah   اِردَلَه / آدم موزی arghah   اَرقه / محکم و قوی esket اِسکِت/ سکسکه eskijek اِسکیجِک / حالا esah   اِسَه/ جارویی از بوته ای به همین نام eshker اِشکِر / آبستن oshkom por اُشکُم پُر / /به پهلوی چپ گاو گویند ou lab اویی لب / آن جا ojah اوجَه/ آن طرف on lakkah اون لَکَه / آب لمبو eo ombalah اِوُمبَلَه/ آن سمت ondim اوندیم / لب آب (توالت) oei low اویی لو / آبدار شد eo veit اُو وِیت / آهای ohon اُهون / این جا eijah ایجَه / ردپا eiz ایز/ انگار نه انگار ei sekesh nei اِیسِکِش نی/ این طرف ein das این دَس / از این به بعد ein dowa این دُوَ / این طرف ein deim این دیم / به اندازه ba ghaydah با قایـدَ / کاسه badiyah بادیَه /آرنج baleskoo بالِسکو /گل درخت بِه bah tai ti بَه تی تی /برده است ba ber di بَبِردی / بشود be boo بِبو / سرخ شده be bish ti بِبیشتی تراشیده be ta shia بِتاشیَه ترکید ba terki بَتِرکی لهیده شده be ti lesti بِتیلِستی/ خوشه برنج boj بُج / عجله کن bojomb بُجُمب/ چریدن ba cheresti بَچِرِستی / چسبیده ba ches best بَچِسبِست /میک زدن becho بِچو /خریدی bakheresti بَخِرِستی/ بخواب   bo khos بُخُس /دوختم boo doo tom بودوتُم /شخم زد be rand بِراند/ تمشک bore toot بُرِ توت / زرنگ ber chegh بِرچِق / برق زدن ba re ghesh بَرِقِش / رم کرد bo ro mest   بُرُمِست /گریه کرد borme kord بُرمه کُرد /طله کبک ba rrah برَّه /اما زد ba zzia بَزّیا / زایید ba zest بِزَست / بیخیال شو ba zenj بَزِنج / ساخت be sat بِسات/ سایید be ssoyi بِسّویی/ میک زدن bes bej بِسبِج /  یخ زد bese rest بِسِرِست /پنیر کوزه ای   bassoo penir   بَسّو پِنیر / سوخت boo soot بوسوت / ریخت beshand بِشاند / بشکاف besh kaj بِشکاج / شکست besh kest بِشکِست/  فهمید be fahmest بِفَهمِست /افتاد ba ket بَکِت / قاپید ba geni بَگِنی/ گفت boo goot بوگوت/ تکان دادن be lakand بِلَکاندِن/ طبقه دوم bala khana بالاخانَه /رشد کرده boo loo lesti بولولِستی /آتش گرفته ba layti   بَلَیتی/ مُرد bomord   بُمُرد /زیر و رو bone posht بُنِ پُشت/ زیر گلو bon ghort   بُن قُرت / شروع کرد bona kord بُنا کُرد/ نوشتن ben vishten بِنویشتِن/ گرفتی beyti بِیتی /تاباندن beto anden بِتُو آندِن /دوخت boo doot بودوت/ پاره شد bo sest بُسِست / بام bom بُم / سنگی استوانه ای برای بام گلی bom gardan seng بُم گردان سِنگ / دست و پا چلفتی bi chooal بیچوآل / نام گیاهی همانند زرشک biya lesk بیالِسک / وایسا bi ya ssa بییَسّا/ اجازه بده bi yalبییَل برید berbit   بِربیت / ببین beyn بِین / بیا bio   بیوُ / کفش لاستیکی pa be jar پابِجار / بیل زدن با نیروی پا pa bil پابیل/ تازه راه افتاده pa pa ti ti   پاپا تی تی/ پرتاب per to پِرتوُ/پر کندن پرندگان pare moo پَرِمو/ عقب عقب pas pasa پَس پَسا/ میوه آبگیر شده pes bel پِسبِل / به عقب pasen gera پَسِنگِرا/ پوسته گردو poo chelak پوچِلاک/ عقب نمانی pey ni ki yey پِی نی کی پیچ خوردن pit bo khordi پیت بُخُردی دستگیره پارچه ای pite پیتِه / پدر piyar پیَر/ پیر شده pir sho est پیرشوءِست / شکوفه درخت گردو pish pishi پیش پیشی/ غلاف لوبیا pile پیله / دنبال کرد peya na kord   پِی یَنا کُرد/ وصله pine پینِه / میوه درخت تا ta da na تادانَه/ ظرفی ست دایره ای شکل tabek تَبِک / شاه تره tare tondek تَرِ تُندِک / برعکس tarsa تَرسا /احساس دفع ادرار داشتن tar meyti تَر مِیتی/ درخت تبریزی tebriz dar تِبریز دار / آتش tash تَش / برق رعد و برق tash baragh تَش بَرَق / نوعی گره halghe cham حلقه چام / شمارش کردن khas kor den خاس کُردِن / دختر خاله khal ghozi    خالقُزی / پسرخاله khal gholi   خالقُلی/ خاله khalek خالِک /بره کوچک khali varah خالی وَرَه/ آشنایی خانه زاد khane kha   خانِه خاء / خوب khojir خُجیر / خدا نخواسته khoda ne khasta خُدانِخَستَه /گلو kher telagh خِرتِلاق / نام گیاهی khar koorooch خَر کوروچ/ کمین کرده khaf kordi خَف کُردی / تحویل گرفتن day beytin دای بِیتِن/ ببند dabes دَبِس/ بپاش de pach دِپاچ / دخترک de ta rek دِتَرِک/ چوب دستی da choo دَچو/ چیدن de chin دِچین / خراب شد do khorest دُخُرِست/ بیرن کرد dar kord دَر کُرد / زبر do roj دُرُج /گنجه dar doolab   دَر دولاب/ کامل dorosteh دُرُسته/ هستن daren دَرِن / خرد کردن de ren ja ten دِرِنجَتِن /  dar naz دَرنَز/ حرکت با حس لامسه da sa soo دَساسو /دور بریز dash kon دَش کُن/ چپاندن de ra ghan دِرَقان/ افتاد daket دَکِت/ بریز dokon دُکُن /خاموش کن doo koo sh دوکوش /زهره ترک del tark دِلتَرک/ رفت تو del sha دِل شَ /تند تند زدن قلب del koo koot mina   دِل کوت کوت مینَه/ بیا تو delo دِلوُ / مغز dele   دِلِه/ مثل ماه deli dana دِلی دانَه/ داخل شدن de laym دِلَیم / چسبیده de masti دِمَستی / خاموش شد do mord دُمُرد / پر میکند de mey ra دِمِیرَ/ نبودی de ne bi دِنِبی/ جانیفتاد da ne kat دَنِکَت / قیچی پشم زنی davard دَوارد / جای زخم dooj دوج /آشغال گیاهان dojal دوجال /بشقاب dori   دوُری / کوزه بزرگ ماست زنی dooshan دوشان/ دوبار شخم زدن doogoo دُگوُ / چوبی به شکل v برای همزدن علوفه do kha la دُخالَه / خمیازه dahan yas دَهَن یاس/ فول، پُر deyti دِیتی/ صورت dim دیم/ آب بینی zek ذِک/ قسمتی از پالان raneki رانِکی / ردیف rach رَچ / کبک zarech زَرِچ / آدم بی تعصب zar de goosh زَردِگوش /وسواس zeydi   زِیدی/ سرپایینی sarjiri سَرجیری / سربالایی sar joo ari سَرجوَری /همهمه sarshool   سَرشول / روشن کن soo kon سو کُن / سنجاق سر soske سوسکِه / شلغم sha lom شَلُم /آدم موزی shoosh gir شوش گیر / غنچه ghorche غُرچِه /کلاغ gholach غُلاچ / صدای حیوانات farnash فُرناش/ دیگ ghazghan قَزقان/ سرشیر gheymagh قِیماغ/ صندلی کوچک katel کَتِل/ وسیله ای برای ریسیدن پشم kotelan کُتِلان/ جمع و جور kerch کِرچ / سیاه سفید kolach کُلاچ /